Yazar - Detay - Üst

Doç. Dr. Fethi Güngör

Doç. Dr. Fethi Güngör

8 Şubat 2019 Cuma 07:39:35

67 kez okundu.

Yazarın Biyografisi Yazarın Diğer Yazıları

Sigarayla Mücadelede Kapsamlı Bir Model Geliştirmek                

İçicilerin sadece kendilerine değil ailelerine ve tüm topluma zarar verdiğini bildikleri halde bir türlü terk edememeleri, sigaranın bağımlılık yapıcı etkisini inkâr edilemez biçimde ispat etmektedir. Dolayısıyla sigaranın zararlarını en aza indirebilmek için bağımlılık ve hastalık statüsünde değerlendirilerek tedavi çareleri aranmalıdır. Ülkemizde çok önemli kanuni düzenlemeler yanında sigara bağımlılığı tedavi kliniklerinin açılması ve nihayet sigara bırakma tedavisi alan hastaların Sağlık Bakanlığı’nca temin edilecek ilaçlardan ücretsiz yararlanacağının duyurulması takdire şayan gelişmelerdir.

15 Ocak 2019’da yürürlüğe giren, ‘4736 Sayılı Kanun’un birinci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaf tutulacakların tespitine dair Cumhurbaşkanlığı kararı’na göre, sigarayı bırakma tedavisi alan hastalar, sayıları 300 bini geçmemek şartıyla ve herhangi bir sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın, Sağlık Bakanlığı’nca temin edilerek birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık kurum ve kuruluşlarına dağıtımı yapılacak Nikotin Replasman Preparatları ile Bupropion HCI ve Vareniklin içerikli ilaçlardan tütün bağımlılığı tedavi ve eğitim birimleri vasıtasıyla ücretsiz faydalanabilecektir (1).

Türkiye’de halen 15 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin yüzde 31,2’si sigara içmektedir.

Sigara kullanımının erkeklerde %50, kadınlarda ise %15 oranına ulaştığı ülkemizde ücretsiz hizmet sunan 171 Alo Sigarayı Bırakma Hattı aranarak sigarayı bırakma konusunda doğru yardım alınabilmektedir.

24 saat kesintisiz hizmet veren 15 kişilik uzman sağlık ekibi, hatta başvuran sigara bağımlılarını uygun merkezlere yönlendirmekte ve iletişim bilgilerini kişiye en yakın sigara bırakma polikliniğine bildirmektedir (2).

Sigarayı bırakmaya karar vermekte zorlananların profesyonel destek alması son derece önemlidir.

Sigarayı bırakmaya çalışırken insanlar farklı desteklere ihtiyaç duyar. Sigarayı bırakmada yardımcı olmak amacıyla açılan birakabilirsin.org internet sitesi, kısa ve uzun vadeli ihtiyaçlara cevap verebilecek profesyonel çalışmalara yer vermekte olup sigarayı bırakmaya niyetlenenler için çok yararlı içerikler yayınlamaktadır (3).

Güzel Örnekleri Çoğaltmak ve Yaygınlaştırmak

Nüfusun %11’nin tiryaki olduğu, %10’unun ise belirli zamanlarda sigara içtiği İsveç’te 2025 yılında tütün mamulleri tamamen yasaklanacak. 2005 yılında kapalı alanda sigara içimini yasaklayan İsveç, 2019 yılı temmuz ayından itibaren açık havada özellikle parklarda, tren istasyonlarında, stat, spor salonları, ev, apartman, restoran, kafe önlerinde ayakta veya oturarak sigara içilmesini yasaklayacak. Halen iş yerlerinde ve kamu sektöründe çalışanlar için sigara içme bölümleri bulunan İsveç’te 2025 yılından itibaren tütün ürünlerinin piyasaya sürülmeyeceğini ve böylece başta sigara olmak üzere puro, pipo tütünü ve elektronik sigara satışının men edileceğini 6 yıl öncesinden duyurulmuştu (4).

Anadolu Ajansı’na açıklama yapan Yusuf Özmerdivenli Kayseri Lisesi’nde 1960’lı yıllarda okuduğu dönemde arkadaşlarının babalarının verdiği harçlıkla sigara alırken kendisinin bu illetten nasıl korunduğunu şöyle anlattı: “Bana da ‘İç Yusuf, bir taneden, iki taneden bir şey olmaz.’ gibi telkinlerde bulundular. Ama ben ‘Sigara içmeyeceğim, o parayla kitap alacağım.’ dedim. Sigara içseydim yanıp gidecek, duman olacaktı. Sigara içmemenin bana kazandırdığı servet, 10 bin ciltlik kütüphane. Çok sayıda öğrencim bundan istifade ediyor, kitap okuma alışkanlığı kazanıyor. Bundan mutluluk duyuyorum. Bu bana sigara içmemenin 70 küsur yaşında olmama rağmen kazandırdığı servettir. Sağlık yönünden kazandırdığına gelince, bunu ancak Allah bilir ancak benden en az 15-20 yaş küçük olup sigara içen arkadaşlarımla koşuya da çıkarım, merdiven de çıkarım.” (5).

Hacettepe, Bilkent ve Başkent üniversiteleri arasında tütün kullanımının önlenmesine dair iş birliğini kapsayan “Tütünsüz Üniversite İçin Adım Adım” projesi, kampüslerde sigara içilen alanları daraltmaya ve sigaranın cazibesini azaltmayı amaçlıyor. Tütün kullanan ve kullanmayan herkesin sağlık hakkının korunması bağlamında geliştirilen örnek proje Eylül 2020’de her üç kampüsün tamamen sigarasız olmasını hedeflemektedir (6).

Yozgat’ta 180 kişinin yaşadığı Haydarbeyli köyü muhtarı Rifat Eraslan; “Köylümüz birbirine bakarak sigarayı bıraktı. Bayanlar da eşlerini destekledi. Sayın Cumhurbaşkanımızın sözünü tuttuk, sigarayı bıraktık.” dedi. Yasin Uğurlu ise şunları kaydetti: “Şu an köylülerimiz sigara içmiyor. Herkes spor yapıyor, kadınlar yürüyüş yapıyor. Şu an herkes mutlu. Evlerde ve arabalarda sigara kokmuyor. Sigara içen misafirlerimiz geldiğinde, sigara içmeyenlerden utandıkları için onlar da içmiyor. Köyümüzde bir tane sigara izmariti göremezsiniz.” (7).

Bilecik ili Gölpazarı ilçesine bağlı 86 nüfuslu Karaahmetler köyünde misafirler dâhil kimse sigara içmiyor. Sigarayı bütünüyle bırakan köylüler kış aylarında tarım işlerinin azalması sebebiyle toplandıkları kahvehanede temiz hava soluyup çaylarının yanında kuru yemiş yiyorlar. “Artık köyümüzde sigara içen yok. Bu kararı vermeden önce köy nüfusunun yüzde 80-90’ı sigara içiyordu.” diyen köy muhtarı Sezai Akar, ne izmarit ne de sigara kokusunun kalmadığı köyde günde üç paket sigara içenlerin bile sigarayı bıraktığını ifade etti (8).

Yaklaşık 30 yıldır astım ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) ile mücadele eden göğüs hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Mecit Süerdem, aynı sıkıntıları yaşayan hastalarına, kurucusu ve başkanı olduğu dernek çatısı altında yol gösteriyor. “Utanarak söylüyorum, 15 yıl kadar sigara bağımlılığım oldu ama öğretim üyesi olduktan sonra sigarayı bıraktım.” diyen Süerdem sözlerini şöyle sürdürdü: “KOAH’lı olduğumu öğrenen hastalarımın da bana yaklaşımı farklı oluyor. Hastalarıma ilaçlarını düzenli kullanmaları, spor yapmaları ve akciğerlerine zarar verebilecek her türlü kirli ortamdan uzak durmalarını öneriyorum.” (9).

Kanun ve Toplum Baskısıyla Yetinmeyip Sigarayla Din ve Kültür Bağlamında Mücadele Etmek

Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 3 Ocak 2008’de TBMM’de kabul edilmesiyle ivme kazanan, 11 Haziran 2013’te yapılan değişikliklerle kapsamı genişletilen sigara yasağı çerçevesinde, ülke genelinde sağlık, emniyet, millî eğitim, belediye gibi kamu kurum ve kuruluşlarında görevli personelden oluşan yaklaşık 1500 denetim ekibi oluşturuldu. Denetim ekipleri tarafından belirli bir plan dahilinde gerçekleştirilen rutin denetimlerin yanı sıra, Alo 184 Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi ve Yeşil Dedektör mobil uygulaması üzerinden gelen ihbarlara yönelik de denetimler sürdürülüyor. Denetim ekipleri tarafından Temmuz 2009-Nisan 2018 tarihleri arasında gerçekleştirilen 19 milyon denetim sonucunda sigara yasağına uymayan işletmelere 241 milyon lira idari para cezası kesildi (10).

Ancak, bu cezaların sigara tüketimini azaltmada önemli etkisi olsa da para cezası sigara felaketiyle mücadelede yeterli bir araç değildir. İnsanların sigarayı bırakmaya niyetlenmeleri için öncelikle dinimizin ve kültürümüzün sigaraya hoşgörülü baktığı yönündeki yanlış algının yıkılması gerekmektedir. Zira zihin dünyasında sigarayı benimseyen bir kimsenin para cezası ve sosyal baskıyla onu terk etmesi kolay olmayacaktır. Mesela ramazan aylarında sigara bırakma kampanyalarının zirve yapabileceği gayet olumlu bir atmosfer oluşmaktadır…

Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sigara Bırakma Polikliniği sorumlusu Uzm.Dr. Seyhan Us Dülger, poliklinikte haftanın 5 günü sigarayı bırakmak isteyenlere hizmet verdiklerini söyledi. “Ramazanda insanlar, oruç tuttuğu için zaten uzunca bir süreyi sigara içmeden geçirebiliyor. Hem yapabildiklerini gördükleri hem de bu kadar saat durabildikten sonra tamamen bırakmak daha kolay olabileceği için bir fırsat olarak değerlendirilebilir. Ramazan bunun için bulunmaz bir fırsat. Sigara içenler, neden içtiklerini bir düşünsün ve mutlaka polikliniklere başvursunlar.” Sigarayı bırakma sebebinin kişiden kişiye değiştiğini anlatan Dülger, bazılarının çocuklarına kötü örnek olmamak için sigaradan kurtulmak istediğini de sözlerine ekledi (11).

Sigara Bağımlılığı Konusundaki Çalışmaların Tavsiyelerine Uymak

Özellikle sigara içen ve uyuşturucu kullanan insanların etkili doğal bir antioksidan olan üzüm çekirdeğini çiğneyerek tüketmesi teşvik edilebilir (12).

Evi, arabayı ve çalışma ortamını sigara, küllük, çakmak vb. tüm materyalden temizlemenin, sigara içme isteğini tetikleyen ortam ve ürünlerden uzak durmanın sigarayı bırakmada önemli bir yardım sağladığı çeşitli biçimlerde anlatılabilir.

Eli ve ağzı sigara alışkanlığından kurtarmak için tesbih, sakız vb. alternatifler öneriler geliştirilebilir.

Derin nefes egzersizleri yapmanın ve bol su tüketmenin nikotin yoksunluğunu atlatmada yardımcı olduğu vurgulanabilir.

Akupunkturun, endorfin salgılayarak bedenin rahatlamasına yol açtığı için sigarayı bırakmada etkili bir yöntem olduğu anlatılabilir (13).

Kullanan ya da maruz kalan kişilerde bağımlığa ve solunum sistemi fonksiyonlarında bozulmaya yol açan elektronik sigaranın tütün endüstrisince daha az zararlıymış gibi gösterilmesine asla izin verilmemelidir.

Nargiledeki yasadışılık ve kayıt dışılığın genel tütün tüketimi üzerinde istenmeyen sonuçlar doğurmaması için nargilelik tütün mamulü (NTM) tüketiminde ticari sunum açmazını çözecek acil adımlar atılmalı, işletmelerin ruhsatlandırılmasında titiz davranılmalı, nargilenin ticari sunumunun yasal ve sosyal meşruiyet alanını gitgide daraltacak politikalar geliştirilmelidir (14).

Nargile tüketiminin %99’unu yasa dışı ürünler oluşturmakta olup bu kayıt dışılık sebebiyle hem tütün ürünlerinin üretimi ve ticaretini düzenleyen 4733 Sayılı Yasa ve buna bağlı NTM mevzuatının hem de tütün ürünlerinin zararlarından korunmaya yönelik 4207 Sayılı Yasa’nın alenen çiğnenmesine daha fazla göz yumulmamalı, denetim mekanizması etkin biçimde çalıştırılmalıdır. İçerdiği maddeler sebebiyle çeşitli hastalıklara yol açması yanında pasif içiciliğe de yol açan nargile kullanımı, yapısı, tütününün hazırlanış şekli ve teminiyle ilgili etkili düzenleme ve önlemlerle ivedilikle kontrol altına alınmalıdır (15).

Sigara kullanımının uzuv kaybının en büyük sebeplerinden olduğunu anlatan ve sigara yüzünden uzuvlarını kaybeden insanları konuşturan belgeseller hazırlanmalıdır.

Sigara ve Tütün Mamulleriyle Kapsamlı Bir Mücadele Yürütebilmek 

Sigara kullanımını önlemeye, çocuklar ve gençler başta olmak üzere halk sağlığını korumaya yönelik iyi tasarlanmış ve uygulanabilir stratejik önlemler alınmalıdır. Dünyada tüketilen her 10 tütün ürünü ve sigaradan biri kaçak olup yasa dışı tütün ürünlerinin ticareti kesin şekilde engellenmelidir. Kaçak tütün ürünleri ticaretinin, büyük sağlık sorunlarının yanı sıra ekonomik ve güvenlik kaygılarına yol açtığı da göz önünde bulundurulmalıdır. Yasa dışı tütün piyasasının, seyyar satıcılardan organize suç örgütlerine kadar çeşitli aktörler tarafından desteklendiği her platformda vurgulanmalıdır.

Din İşleri Yüksek Kurulu’nun ve ilim adamlarının; sigara ve diğer tütün mamullerinin, haram olduğu Kur’an-ı Kerim’de açıkça bildirilen kötü, pis ve zararlı maddelerden (habâis) olduğunu, helal olduğu bildirilen iyi, temiz ve yararlı maddelerden (tayyibât) sayılamayacağını açık ve vurgulu şekilde ortaya koymaları sigarayla mücadelede kalıcı etki doğuracak bir adım olacaktır (Bakınız: Maide 5:100 ve A’râf 7:157). Bu meyanda din ve kültür kitaplarında tütün mamullerini masum gösteren ibarelerin ayıklanması önem arz etmektedir.

Alkollü içeceklerle uyuşturucu maddelerin çeşitli zararları yanında haram kılınmasının asıl illeti “aklı örtmeleri” olarak açıklandığı dikkate alınarak sigaranın da bu bağlamda bilimsel yöntemlerle incelenmesi gerekmektedir. Sigara ve diğer tütün mamulleri bağımlı kişiyi esir alarak nikotin almadığında düşünemez, makul davranamaz hale gelmektedir. Bir konuya yoğunlaşma, derin düşünme, üzülme, sevinme vb. eylemler esnasında normal insanlarda kendiliğinden normal bir şekilde değişen vücut kimyası sigara bağımlılarında ancak nikotin takviyesiyle mümkün olabilmektedir. Zira enzim salgı düzeni nikotine bağımlı hale gelmiştir. Bu alanda tıbbi ve kimyasal araştırmalar yanında ilahiyat, psikoloji ve sosyoloji alanlarında da yeni çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır.

Yeşilay’ın Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Programı (16) kapsamında toplanacak ilgili bilim dallarından uzmanların birlikte çalışmasıyla sigara başta olmak üzere tütün mamulleri bağımlılığından kurtulmanın en sağlıklı yöntem, model ve teknikleri geliştirilmelidir. Kur’an-ı Kerim’in alkol bağımlısı Mekke toplumunu tedricen/ aşamalı olarak rehabilite etmesi sigarayla mücadelede de bir yöntem olarak benimsenebilir…

Kaynaklar:

 

  1. dirilispostasi.com/saglik/sigarayi-birakmak-isteyenler-ilaclardan-ucretsiz-yararlanacak-5c3d80610c0f01481f648d64, 15.01.2019.
  2. alo171.saglik.gov.tr
  3. birakabilirsin.org
  4. cnnturk.com/dunya/2025-yilinda-isvecte-sigara-kullanimi-tamamen-yasaklanacak, 17.12.2018.
  5. aa.com.tr/tr/yasam/sigaraya-para-vermek-yerine-10-bin-kitap-aldi/877871, 07.08.2017.
  6. aa.com.tr/tr/turkiye/baskentte-tutunsuz-universite-icin-adim-atildi-/1315722, 19.11.2018.
  7. aa.com.tr/tr/turkiye/bu-koyde-sigara-icilmiyor/1326683, 01.12.2018.
  8. dirilispostasi.com/yasam/koyun-tamami-dumansiz-hava-sahasi-5c0f8bbd0c0f015e4b064848, 11.12.2018.
  9. aa.com.tr/tr/saglik/koahli-doktor-hastalariyla-kol-kola-mucadele-veriyor-/1317394, 21.11.2018.
  10. aa.com.tr/tr/saglik/sigara-yasagina-uymayanlara-ceza-yagdi/1160482, 30.05.2018.
  11. aa.com.tr/tr/ramazan-2017/ramazani-firsat-bilen-tiryaki-sigaradan-kurtulmak-istiyor/828754, 30.05.2017.
  12. Nevzat ARTIK; “Sigara, Uyuşturucu ve Hastalık Risklerine Karşı Üzüm Çekirdeği”, medikalakademi.com.tr/?get_group_doc=19/1377189751-Grape-Seed-Article.pdf, 8 s.
  13. Şifa Bul; Sigarayı Bıraktıran Altı Tavsiye, youtube.com/watch?v=rzWRVGl1LJo, 02.02.2019.
  14. Efza EVRENGİL; “Nargilelik Tütün Mamulü Piyasasında Kayıtdışı Ekonomi, Yasadışılık ve Ticari Sunum Açmazı”, STED (Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi), 31 Mayıs Tütünsüz Bir Dünya Günü özel sayısı, Ankara, Mayıs-Haziran 2016, Sayı: 25, s.13-22.
  15. Filiz Çağla Uyanusta KÜÇÜK; “Dünyada ve Türkiye’de Nargile Kullanımı ve Güncel Durum”, STED, Sayı: 25, s.7-12.
  16. yesilay.org.tr/tr/bagimlilik/sigara-ve-tutun-bagimliligi, tbm.org.tr
Yazar - Detay - Alt
 

HIZLI İLETİŞİM

Adres: Kemalpaşa Mah. 340.Sok. No:57 Serdivan

Telefon:0 (264) 277 19 46

E-Mail: adabulteni@adabulteni.com

HARİTADA DERNEĞİMİZ

Derneğimizin haritadaki konumu aşağıdaki gibidir.